انگيزه سازي يا فرهنگ سازي در پول الكترونيك


     شكي نيست كه فرهنگ پول الكترونيك در ايران وجود ندارد. تعجب نكنيد. دستگاه خودپرداز، مربوط به پول الكترونيك كه نمي‌شود هيچ، برعكس آن هم عمل مي‌كند. اين مقدار هم كه در اينترنت و پوز خرج مي‌شود آنقدر ناچيز است كه به حساب نمي‌آيد. پس پول الكترونيك چيست؟ ساده‌ترين نوع آن در خريدهاي خرد و روزمره، خريد توسط پوز و اينترنت است. البته در خريدهاي بزرگ و كلان نيز در ايران چنين فرهنگي وجود ندارد كه اگر وجود مي‌داشت، مشكلات چك‌هاي به تاريخ روز و زندان‌هاي كشور تا حدي حل مي‌شد.

     هر يك از بانك‌ها، بانك مركزي و وزارت اقتصاد و دارايي به تنهايي و با همكاري يكديگر سعي در فرهنگ سازي براي استفاده از پول الكترونيك دارند و كارهاي ناچيزي در اين زمينه انجام داده‌اند. متاسفانه تفكر اغلب مسولان و كساني كه در اين باره اقدام مي‌كنند حول ارشاد و تبليغ دور مي‌زند و از قسمت منطقي و مكمل كار غافلند. اكثر مسولانِ فرهنگ سازي، از انگيزه سازي غافلند و فكر مي‌كنند كه چه تيزر تبليغي بسازيم كه مردم را جلب كند يا چه تابلوي تبليغي در كدام بزرگراه نصب كنيم كه بهتر باشد. متاسفانه سياست‌گذاران بانكي خيلي سنتي فكر مي‌كنند و نه تنها با پول الكترونيك بيگانه هستند با نحوه گسترش آن نيز بيگانه‌اند.

     چاره‌يِ كار، انگيزه سازي در مردم است. اگر شخصي منفعتي در كاري ببيند، به طرف آن گرايش پيدا خواهد كرد. همه انسان‌ها اقتصادي هستند و رفاه بيشتر را دوست دارند. حتي خدا هم با انسان از معامله با خود سخن مي‌گويد و اظهار مي‌دارد كه معامله با خدا پر سودتر است. مردم به زبان ساده و غير اقتصادي به راه نمي‌آيند ولي اگر به زبان اقتصاد با بچه هم سخن بگوييد، شما را درك مي‌كند. مي‌دانيم كه هزينه چاپ، توزيع، دريافت بانكي، ورود اطلاعات ته‌سوش (ته قبض) و رفع خطاهاي دستي و غيره هزينه زيادي دارد.

     به عنوان مثال كافي است كه قبوض را حذف كنيم و هزينه مديريت قبوض را به مردم برگردانيم و شركت‌هاي آب و برق به مردم بگويند كه اگر قبوض خود را بوسيله اينترنت پرداخت كنند، 4000 ريال به حساب آنها واريز مي‌كنند و در قبض بعدي لحاظ مي‌گردد، خواهند ديد كه ميزان استقبال چقدر زياد خواهد شد. از موارد استثنايي نترسيم. براي آن حالت‌ها از راه حل قديمي يا مكمل مي‌توان استفاده كرد.

     در مورد موبايل نيز ساده‌تر مي‌توان عمل كرد. كافي است صورت حساب را براي دارنده موبايل با پيامك ارسال كنيم و اگر با موبايل يا اينترنت آنرا پرداخت كرد، 4000 ريال جايزه بدهيم. باز هم خواهيم ديد كه استقبال زيادي خواهد شد. در موارد استثنايي كه بعضي‌ها ممكن است پيام را نخوانند يا ترتيب اثر ندهند، مي‌توان از راه‌هاي قديمي رفت يا راه حل مكمل را در پيش گرفت و قبض المثني فرستاد يا در قبض دوم لحاظ كرد. به احتمال زياد تعداد مشترياني كه از روش ارسال قبض با پيامك استقبال نمي‌كنند كمتر از 10 درصد خواهد شد.

     هر دو مورد و موارد ديگر را مي‌توان در سطح محدود مانند يك شهر يا منطقه تلفني آزمايش كرد و اگر موفق عمل كرد، آنرا به ديگر نقاط و شهرها نيز گسترش داد.