چك پول، چك مسافرتي، شِبه پول، پول واقعي

     كي ميگه ما اسكناس درشت نداريم؟ چند جورشم داريم. 500 هزار توماني، 200 هزار توماني، 100 هزار توماني و 50 هزار توماني. سال‌ها پيش براي رفع پاره‌اي از مشكلات، بانك‌ها اقدام به چاپ چيزي كردند كه در ظاهر شبيه به چك مسافرتي خارجي‌ها است و در واقعيت و عمل، مانند پول نقد عمل مي‌كند.

     حتما براي خريدهاي بيشتر از چند ده هزار تومان تا چند صد هزار تومان و حتي چند ميليون تومان به مغازه و فروشگاهي مراجعه كرده‌ايد كه شما را نمي‌شناسد. براي پرداخت پول آن چه كرده‌ايد؟ اگر بالا برويد، پايين بياييد، مدير عامل بانك هم كه باشيد، از شما چك قبول نمي‌كند. اگر شانس بياوريد و دستگاه خودپرداز داشته باشد، مشكل شما حل است. اما شما كه از قبل نمي‌دانيد كه آن مغازه آيا داراي دستگاه پوز است يا نه. و تعداد دستگاه‌هاي اين مملكت مگر چقدر است كه بتوان روي آنها حساب كرد. در شهرستان كه ديگر نگو و نپرس. پس بايد به فكر راهي باشيد كه با دست خالي و سر خورده برنگرديد؛ آنهم براي پرداخت پولي كه با خون جگر حاصل كرده‌ايد و دو دستي به بانك سپرده‌ايد.
 

     بنابراين بايد يا پول نقد را در حجم انبوه حمل كنيد، يا چك پول (نخوانيد چك مسافرتي) كه از همه راحت‌تر است را قبلا خريده و با امضا كردن يا نوشتن مشخصات خود روي آن، به فروشنده تسليم كنيد. مشكلات و زحمات تبديل پول از حالت اسكناس رايج مملكتي به چك پول رايج مملكتي، خود هزينه‌اي دارد پر دردسر كه هر انساني را ناراحت مي‌كند.

     تقريبا هيچ فرشنده‌اي هيچ بهانه‌اي از شما براي همراه نداشتن نوعي پول نقد (چك تضمين شده، چك پول، اسكناس، ...)قبول نمي‌كند. شما مجبوريد كه با صرف نمودن چندين ساعت وقت با ارزش، پول را از حساب خود خارج كرده و به چك پول تبديل كنيد.

     نحوه كار و معامله با چك پول، كاملا مانند پول نقد است؛ با اين تفاوت كه مشخصات شما را كه درست يا نادرست است، فروشنده يادداشت مي‌نمايد. اين يادداشت كردن هيچ خاصيتي ندارد و فقط در مورد اشخاص حلال زاده كاربرد دارد. اگر كسي بخواهد تقلب كند و چك پول تقلبي بدهد؛ مشخصات خود را نيز درست نمي‌دهد يا كارت شناسايي تقلبي هم نشان مي‌دهد. بنابراين فرقي با پول نقد پيدا نمي‌كند. از نظر تكرار كاربرد نيز تا جايي كه بشود، و خراب نگردد، مانند پول دست به دست مي‌شود يا در مواقعي كه شخص دارنده مجبور است كه به بانك مراجعه كند، آنرا به مامور بانك تسليم مي‌كند.

     يكي از دوستان نقل مي‌كرد كه براي بومي سازي نرم افزاري بانكي، به مسئول خارجي سيستم توضيح مي‌داديم. ابتدا مشخصات اوليه و نحوه عمل عادي را توضيح داديم و از واژه چك مسافرتي (Travel Check) استفاده مي‌كرديم. كم‌كم كه بيشتر توضيح مي‌داديم، او هم بيشتر گيج مي‌شد و تعجب مي‌كرد. آخر برآشفت و گفت: اين كه پول نقد است آنهم با مقاديري بسيار بيشتر از بالاترين اسكناس‌هاي خارجي!

     خاصيت اصلي چك مسافرتي، امن بودن آن است و به همين عنوان (Secure Funds) نيز معروف است. همچنين اين چك بايد در مواردي مصرف شود كه احتياج به پول زياد است و دستگاه پوز براي استفاده از كارت وجود ندارد. همان طور كه از اسم آن بر مي‌آيد، بهترين وسيله براي مسافريني است كه به مناطق دور افتاده‌اي مي‌روند كه احتمال دارد دستگاه پوز نداشته باشد. چك هاي مسافرتي خارجي معمولا بيش از بزرگترين اسكناس رايج آنها نيست. اما اين خاصيت را دارد كه بايد امضا شود و دارنده آن بايد در مرحله بعدي آنرا به موسسه مالي مربوطه يا بانك واگذار كند و حق ندارد كه به ديگري واگذار نمايد.

     در حال حاضر، ايران چك صدهزار توماني از چك مسافرتي صد دلاري و اسكناس صد دلاري با ارزش‌تر است و مانند اسكناس هم كه مصرف مي‌شود. بنابراين به راحتي مي‌توان نتيجه گرفت كه در مملكت ما اسكناس‌هاي 50 و 100 و 200 و 500 هزار توماني هم داريم! و احتياجي به چاپ اسكناس 5 و 10 هزار توماني نيست.

     اما مشكل اصلي از اينجا شروع مي‌شود كه اگر چنين راحتي در معاملات خرد و تقريبا بزرگ وجود دارد، چگونه ما مي توانيم پول الكترونيكي را مرسوم و رايج كنيم؟ بديهي است كه استفاده از چك پول راحت‌تر و بهتر از دستگاه پوز است. هيچ فروشگاهي با كمي دقت در تقلبي نبودن چك پول، ترجيح نمي‌دهد كه از دستگاه پوز استفاده كند و درصدي را بابت استفاده از آن بپردازد و ديگران را هم از ميزان فروش خود با خبر كند. وقتي چك پول با خواص اسكناس وجود داشته باشد، طبيعي است كه معاملات سياه هم آسان تر انجام مي‌شود. بنابراين بيايم براي گسترش پول الكترونيك و دستگاه پوز، روال و نحوه عمل با چك پول را تصحيح كنيم. در حال حاضر تسهيلات مختلف بانكي با هم در تضاد بوده و يكديگر را خنثي مي‌كنند. مظلوم تر از همه دستگاه پوز است كه تسهيلات ديگر بر خلاف دنيا، با آن معارضه مي‌كنند.

 در حال حاضر از چك پول در موارد زير استفاده ميكنيم:

1- به جاي اسكناس درشت در معاملاتي كه احتياج به پول زياد دارد.
2- براي انتقال پول از يك بانك به بانك ديگر. به اين صورت كه در بانك مبدا از حساب مربوطه برداشت كرده و به ايران چك تبديل مي‌كنيم و در مقصد چك پول را فروخته و به حساب مورد نظر واريز مي‌كنيم.
3- براي معاملات قاچاق در مرزهاي كشور. بالاخره قاچاق‌چيان هم احتياج به وسيله‌اي براي معامله دارند. معروف بود كه چك پول بانك ملت را از همه بيشتر دوست دارند.
4- براي نگهداري در خانه و براي استفاده در مواقع ضروري. متاسفانه بعضي از اماكني كه انسان احتياج دارد كه از خدماتشان در مواقع ضروري استفاده كند مانند بيمارستان و تعميرات ضروري، انسان را مجبور مي كنند كه قبل از اقدام به عمل، هزينه مربوطه را بپردازد. بنابراين هر انسان محتاطي مجبور است كه براي مواقع ضروري مقداري پول دم دست داشته باشد.