کشف پول شويی وفساد مالی با روش‌های داده کاوی
Data Mining


حالت اول: فرض کنيد يک بزه‌کار اقتصادی بخواهد يک ميليون دلار را از طريق واردات کالا پول‌شويی کند.
ابتدا لازم است به عنوان يک وارد کننده محلی، با يک صادرکننده خارجی (شايدخودش) تبانی کند. سپس کارهای زير را انجام دهد:
1- صادرکننده خارجی ده هزار تيغ را بازای هرعدد يک دهم سنت می‌خرد. (جمعا 1000 دلار)
2- صادرکننده خارجی ده هزار تيغ را به يک صادرکننده محلی به قيمت هرعدد 100 دلار می‌فروشد. (جمعا 1 ميليون دلار).
3- واردکننده محلی ده هزار تيغ را به قيمت واقعی هزار دلار دريافت می‌کند و يک ميليون دلار به صادرکننده خارجی می‌پردازد.
4- نتيجه: واردکننده محلی يک ميليون دلار را به يک کشور خارجی با هزينه هزار دلار انتقال (شست و شو) داده است.
عمل فوق با اضافه صورت حساب کردن در واردات کالا صورت می‌گيرد.

حالت دوم: فرض کنيد يک ‌بزه‌کار اقتصادی بخواهد يک ميليون دلار را ازطريق صادرات کالا پول‌شويی کند.
ابتدا لازم است به عنوان يک صادر کننده محلی، با يک وارد کننده خارجی تبانی‌کند. سپس کارهای زير را انجام دهد:
1- ‌بزه‌کار محلی، با يک ميليون دلار، 200 ساعت طلای تجملی به قيمت هريک پنج هزار دلار با پول نقد می‌خرد. (جمعا يک ميليون دلار).
2- صادرکننده محلی، 200 ساعت طلا را به يک وارد کننده خارجی به قيمت هر عدد 5 دلار می‌فروشد. (جمعا يک هزار دلار).
3- واردکننده خارجی ، 200 ساعت طلا را دريافت کرده و يک هزار دلار برای صادر کننده محلی صورت حساب می‌کند.
4- صادر کننده خارجی، ساعت‌های طلا را در بازار به قيمت هريک پنج هزار دلار می‌فروشد. (جمعا يک ميليون دلار).
نتيجه: صادر کننده محلی يک ميليون دلار به يک کشور خارجی با هزينه 1000 دلار انتقال (شست و شو) داده است.
عمل فوق با کم صورت حساب کردن در صادرات کالا صورت می‌گيرد.
 
استفاده از تجارت جهانی برای انتقال پول سياه از يک کشور به کشور ديگر، يکی از روش‌های قديمی برای فرار از حسابرسی دولتی است. اين کار از طريق اضافه صورت حساب کردن واردات يا کم صورت حساب کردن صادرات انجام می‌شود. البته برعکس هر دو عمل فوق نيز امکان دارد. سازمان‌های اقتصادی و اطلاعاتی معمولا کارهايی برای کشف پول‌شويی از طريق درهای جلو (موسسات مالی و حسابرسی) انجام داده و از درهای پشت ساختمان (تجارت بين الملل) مقداری غافل می‌مانند.  البته برعکس حالت فوق نيز در ايران رايج است.
زياد صورت حساب شدن واردات سه خلاف را ممکن است در بر داشته باشد:
1- خلاف گمرکی.
2- فرار از ماليات.
3- پول‌شويی.
اين پول‌ها ممکن است در اختيار سازمانی مثل القاعده قرار گيرد.
عمليات پول‌شويی از اين راه‌ها و انتخاب بهترين راه با مطالعه شرايط محيطی هرکشور صورت می‌گيرد. بعنوان مثال در آمريکا چون کنترل کمتری روی صادرات کالا می‌شود، بهترين راه، از طريق صادرات کالا به ديگر کشورها است .

روش داده‌کاوی (Data Mining):
تحليل اطلاعات واردات و صادرات کالا در وزارت بازرگانی آمريکا، مميزی مالياتی و بانک اطلاعاتی کالاهای تجاری نشان داده است که با روش‌های داده‌کاوی مي‌توان به سرنخ‌هايی دست پيدا کرد. با داشتن قيمت تقريبی يک واحد کالا در زمان مشخص می‌توان کالاهای صادر و وارد شده را بررسی و انحراف‌های غيرعادی و زياد را نشان کرده و مميزی نمود. اين کار برای 16390 کالای وارداتی و 8568 کالای صادراتی در سال 2001  و برای 230 کشور که با آمريکا مراوده بازرگانی داشتند انجام شد. تمام واردات و صادرات با حد بالا و پائين مقايسه و ثبت‌گرديد. مقادير دلاری و تعداد موارد مشکوک برای هرکشور تجميع شد. کل پول منتقل شده به خارج از آمريکا در سال 2001 مبلغ 156 ميليارد دلار بود. جدول 1 نمونه‌ای از موارد فوق است.

کالا کشور قيمت واحد
دستمال کاغذی
خشکبار
قيچی
تيغ
چين
بلژيک
ژاپن
انگليس
4121 دلار هر هزار گرم
2426 دلار هر هزار گرم
4896 دلار هر عدد
113 دلار هر عدد

کشورهای مظنون به وجود نيروهای القاعده در آن‌ها

حوله پنبه ای
آيينه
تيغ
تلمبه دستی
ميل لنگ
پاکستان
اندونزی
مصر
مالزی
عربستان
154 دلار هر عدد
165 دلار هرسانتی مترمربع
23 دلار هر واحد
5000 دلار هر واحد
15200 دلار هر واحد

جدول 1  قيمت‌های غيرعادی واردات آمريکا

مقدار محاسبه شده که احتمال دارد توسط القاعده جابجا شده باشد حدود 27 / 4  ميليارد دلار برای 25 کشور در فهرست مظنونين می‌باشد. برای پنج کشور بالای فهرست حدود 65 / 3 ميليارد دلار است. با توجه به مقدار کل 156 ميليارد دلار پول‌شويی که از اين راه محاسبه شده و مقدار 27 / 4 ميليارد دلار که القاعده مظنون به پول‌شويی است، حدود 3 درصد برای القاعده و 97 درصد برای قالتاق‌ها و ‌بزه‌کاران اقتصادی آمريکا و جهان می‌شود. جدول 2  نمونه‌ايی ازصادرات غيرعادی از آمريکا به ديگر کشورها می‌باشد.

کالا کشور قيمت واحد
الماس تزئينی
بالابر
بلدوزر خودکششی
پروژکتور ويديو
موشک و سکوی پرتاب
هند
جامائيکا
کلمبيا
برزيل
اسرائيل
 13 دلار هر قيراط
384 دلار هر دستگاه
1742 دلار هر دستگاه
34 دلار هر دستگاه
52 دلار هر واحد

کشورهای مظنون به وجود نيروهای القاعده در آن‌ها

مانتيور رنگی ويديو
مانيتور رنگی ويديو
کفش ورزشی
ايزوتوپ راديواکتيو
اندونزی
پاکستان
اردن
مصر
23 دلار هر دستگاه
22 دلار هر دستگاه
4 دهم دلار هر جفت
1 صدم دلار هر واحد

جدول 2  قيمت‌های غيرعادی صادرات آمريکا

نتيجه‌گيری : با توجه به روش‌ها و امکان داده کاوی، می‌توان از اطلاعات بانک‌های عامل و بانک مرکزی ، وزارت بازرگانی ، گمرکات کشور ،پايانه‌های حمل ‌و ‌نقل کالا، وزارت صنايع و معادن و ديگر سازمان‌های ذيربط استفاده نموده و موارد مشکوک را مميزی کرد.
پيش نياز فوق وجود راه‌ها و اطلاعات زياد و کافی در سازمان های مربوطه است. اگر سامانه‌هايی در سازمان‌های مربوطه وجود داشته‌ باشند که بتواند اطلاعات را بصورت "آن لاين" و فوری در اختيار بگذارند، باتوجه به اعلام بازرگانان در مبادی حمل و نقل، صدور و ورود کالا، می‌توان قبل از اقدام به صادر يا وارد کردن کالا، آن را مميزی و کشف نموده و مانع از پول‌شويی و فساد اقتصادی گرديد. کارهای آماری و اطلاعاتی از اين نوع يک علم تقريبی است، اما با امکانات رايانه‌ايی و روش‌های داده‌کاوی (Data Mining)، می‌توان کيفيت و دقت آنرا بيشتر کرد.